Belvivo
Ara

#ÖzelDosya · Deneme

Nakışın Sabrı

İğnenin her geçişi, bir zamanlar evlerin içinde konuşulmayan bir dilin harfiydi.

Belvivo Editör Masası3 dk okuma

Nakışın Sabrı yazısının kapak fotoğrafı
Fotoğraf: rawpixel · CC0

Nakış, kadınların yüzyıllar boyunca ellerine verdikleri bir sabır eğitimiydi. Bir mendilin köşesinde, bir yastık kılıfında ya da bir çeyiz örtüsünde, motifler adeta kelimelerin yerini tutuyordu. Bir çiçek, bir sevgiyi; bir kuş, bir özlemi anlatabilirdi. İğnenin her geçişi, konuşulmayan bir dilin harfiydi.

Her ilmek, bir sessiz cümledir.

Motiflerin gizli dili

Eski nakışlarda her motifin bir anlamı vardı ve bu anlam yöreden yöreye değişirdi. Bir ana, kızına bu dili işleyerek öğretir; genç kız da çeyizini hazırlarken kendi duygularını ilmek ilmek kumaşa geçirirdi. Bu yüzden bir işleme, bir yazıdan çok daha kişisel bir belgeydi. Eski nakışlarda motiflerin ardındaki anlamları öğrenmek için yöre kültürünü bilen büyüklere sormak en iyi yoldur. Her hikâye, işlemenin değerini katlar.

Renkler de aynı şekilde konuşurdu. Koyu bir tonla işlenen bir kenar, açık bir tonla yumuşatılan bir çiçek, işleyenin ruh hâlini fısıldardı. Bugün bu anlamları tam olarak çözmek zor olsa da, her motifin bir niyetle işlendiğini bilmek, baktığımız her parçaya saygı katar. Nakışta kullanılan malzemelerin de bir dili vardır. Pamuk, ipek ve yün iplikler farklı parlaklık ve doku verir. Eski çeyiz örtülerinde genellikle ince pamuk ya da ipek ipler görülür; bu iplerin parlaklığı, zamanla yumuşar ama hâlâ canlı kalır.

Yavaşlık ritüeli olarak nakış

Bugün nakış bir tür yavaşlık ritüeli olarak yeniden keşfediliyor. Telefonu bırakıp elleri meşgul etmek, zihni sakinleştirir. Yeni başlayan biri için bir çember, birkaç iplik ve basit bir desen yeterlidir. Bir pamuklu bez, orta kalınlıkta bir iğne ve altı kat iplik, ilk işiniz için fazlasıyla uygundur. Çemberi seçerken orta boy ve ahşap olanı tercih edin; kumaşı gergin tutar. İpliği kısa kesmek, düğüm oluşmasını önler ve işi keyifli kılar.

İlk dikişlerde düz dikiş ve sap dikişi gibi basit tekniklerle başlayın. Küçük bir yaprak ya da basit bir çiçek, birkaç akşamda tamamlanır ve size ilk başarı duygusunu verir. Kumaşı çemberde gergin tutun, ipi çok uzun kesmeyin; ip uzadıkça dolaşır. Başlangıç için basit bir desen seçin: beş altı çiçekten oluşan küçük bir bordür ya da tek bir yaprak yeterlidir. Deseni kumaşa geçirmek için kurşun kalem ya da silinen kumaş kalemi kullanabilirsiniz. İlk işinizi bitirmek, devam etme isteğinizi artırır.

Hikâyeleri toplamak

Evdeki eski işlemeleri bir kutuda toplamak ve ailenin kadınlarından hikâyelerini dinlemek güzel bir proje olabilir. Her biri, bir elin, bir evin ve bir dönemin izidir. Hangi örtü hangi düğünde serildi, hangi mendil kime hediye edildi gibi sorular, bir işlemeyi tarihe bağlar. Nakışları bir kutuda toplarken her birinin arkasına küçük bir kâğıt iliştirip yaş, yer ve sahibini yazın. Bu basit kayıt, gelecek için büyük bir kaynak olur.

Eski desenleri kopyalayıp büyük bir kâğıda çizmek, motiflerin dilini öğrenmenin ve gelecek nesillere aktarmanın güzel bir yoludur. Çizim sırasında, her motifin hangi geometriden doğduğunu fark edersiniz. Bu kâğıtları dosyalayıp ailenin kitaplığına koymak, bir tür bilgi arşivi yaratır. Aile içinde eski bir nakışın sahibini sorduğunuzda, bazen yalnızca bir isim değil, bir hayatın tamamı ortaya çıkar. Bunları kısa notlar hâlinde bir deftere kaydedin ve her işlemenin fotoğrafını çekin; böylece kaybolma riskine karşı bir kayıt oluşturursunuz.

Nakış, kumaşın üstündeki zamandır. Bir akşam birkaç dikiş atmak, o zamanı sizin elinize geri verir. Nakış çemberinde geçirdiğiniz yarım saat, günün telaşından küçük bir kaçamak olabilir. Düzenli yapılan kısa seanslar, uzun ve seyrek denemelerden daha çok keyif verir. Zamanla ellerinizin ritmi, zihninizin ritmine karışır.